Trên thị trường hiện nay có ba loại bình chữa cháy xách tay được sử dụng phổ biến nhất tại Việt Nam: bình bột BC, bình bột ABC và bình khí CO2. Mỗi loại có cấu tạo, nguyên lý chữa cháy và phạm vi ứng dụng khác nhau. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại sẽ giúp lựa chọn đúng thiết bị cho từng khu vực, tránh trường hợp dùng sai bình khiến đám cháy bùng phát mạnh hơn hoặc gây hư hỏng thiết bị.

1. Bình bột chữa cháy BC

Cấu tạo

Bình bột BC gồm vỏ bình bằng thép chịu áp lực, bên trong chứa bột chữa cháy gốc Natri Bicacbonat (NaHCO3) hoặc Kali Bicacbonat (KHCO3), cùng khí đẩy (thường là Nitơ hoặc CO2 nén) để tạo áp suất phun bột ra ngoài. Trên thân bình có đồng hồ áp suất, van khóa, vòi phun và chốt an toàn.

Công dụng

Bột BC dập tắt đám cháy bằng cách tạo lớp màng ngăn cách oxy với vật liệu cháy, đồng thời làm loãng nồng độ oxy tại khu vực cháy. Loại này phù hợp với:

• Đám cháy loại B: chất lỏng dễ cháy (xăng, dầu, cồn, sơn, dung môi).
• Đám cháy loại C: chất khí dễ cháy (gas, khí đốt).

2. Bình bột chữa cháy ABC

Cấu tạo

Tương tự bình BC về hình dáng bên ngoài, nhưng thành phần bột bên trong là Mono Amoni Photphat (NH4H2PO4) pha trộn với các phụ gia chống ẩm, chống vón cục. Đây là loại bột đa năng, được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay.

Công dụng

Bột ABC vừa có khả năng cách ly oxy, vừa tạo lớp màng chảy dẻo phủ lên bề mặt vật liệu rắn khi cháy, giúp ngăn cháy lan và dập tắt đám cháy âm ỉ. Bình ABC chữa được:

• Loại A: chất rắn (gỗ, giấy, vải, cao su, nhựa...)
• Loại B: chất lỏng dễ cháy
• Loại C: chất khí dễ cháy

Nhờ khả năng chữa cháy đa dạng, bình ABC là lựa chọn phổ biến nhất cho nhà ở, văn phòng, kho hàng, nhà xưởng có nhiều loại vật liệu khác nhau.

3. Bình khí CO2 (Cacbonic)

Cấu tạo

Bình CO2 có vỏ thép dày, chịu áp lực cao, bên trong chứa khí CO2 hóa lỏng dưới áp suất lớn. Đặc điểm nhận dạng dễ nhất là loa phun bằng nhựa hình phễu ở đầu vòi (khác với bình bột dùng vòi phun kim loại hoặc ống mềm).

Công dụng

Khi phun ra, CO2 giãn nở nhanh, hạ nhiệt độ xuống rất thấp (khoảng -78°C) tạo thành tuyết CO2, đồng thời chiếm chỗ và làm loãng oxy tại khu vực cháy. Đặc biệt, CO2 là chất không dẫn điện, không để lại cặn bẩn hay ăn mòn sau khi phun, nên rất phù hợp cho:

• Đám cháy loại E: thiết bị điện, tủ điện, bảng điện, máy tính, máy chủ, phòng server.
• Đám cháy chất lỏng dễ cháy trong không gian kín.

4. Bảng so sánh nhanh

5. Nên chọn loại nào cho từng khu vực?

• Gia đình, chung cư, nhà ở dân dụng: nên chọn bình bột ABC, vì trong nhà có đủ loại vật liệu dễ cháy (gỗ, vải, ga, dầu ăn, thiết bị điện gia dụng), bình ABC xử lý được hầu hết tình huống với chi phí hợp lý.
• Tủ điện, phòng kỹ thuật điện, phòng server văn phòng: nên trang bị thêm bình khí CO2, vì không để lại cặn bột gây hư hỏng linh kiện điện tử và an toàn khi chữa cháy thiết bị đang có điện.
• Kho xưởng, gara ô tô, khu vực chứa xăng dầu, hóa chất: ưu tiên bình bột BC hoặc ABC dung tích lớn, có thể kết hợp thêm bình CO2 cho khu vực có tủ điện.

Trong thực tế, nhiều văn phòng và nhà xưởng bố trí song song cả hai loại: bình ABC cho khu vực chung, bình CO2 riêng cho khu vực tủ điện, phòng máy để tối ưu hiệu quả và an toàn.

6. Cách kiểm tra hạn sử dụng bình chữa cháy

Đối với bình bột (BC, ABC)

1. Xem tem kiểm định/nhãn mác: trên thân bình có in ngày sản xuất và thời hạn sử dụng (thường 5 năm kể từ ngày sản xuất, hoặc theo khuyến cáo nhà sản xuất).
2. Kiểm tra đồng hồ áp suất: kim đồng hồ nằm trong vạch xanh là còn tốt; nếu kim chỉ vào vùng đỏ (quá thấp hoặc quá cao) cần nạp lại hoặc bảo dưỡng.
3. Lắc bình định kỳ (khoảng 1 lần/tháng) để tránh bột bị nén chặt, vón cục dưới đáy bình, đảm bảo bột phun ra đều khi sử dụng.
4. Kiểm tra vỏ bình: không bị gỉ sét, móp méo, rò rỉ; chốt an toàn và dây niêm phong còn nguyên vẹn.

Đối với bình khí CO2

1. Bình CO2 thường không có đồng hồ áp suất (vì CO2 tồn tại ở dạng lỏng dưới áp suất riêng), nên cách kiểm tra chính là cân trọng lượng bình: so sánh khối lượng thực tế với khối lượng ghi trên nhãn (vỏ bình + khí). Nếu khối lượng giảm quá 10% so với ban đầu, cần nạp lại.
2. Kiểm tra hạn kiểm định của vỏ bình (thường in trên thân bình, theo quy định kiểm định bình chịu áp lực định kỳ).
3. Quan sát loa phun, van khóa không bị nứt, hở.

Khuyến nghị chung

• Nên kiểm tra bình chữa cháy tối thiểu mỗi 3-6 tháng một lần.
• Đưa bình đi nạp sạc, bảo dưỡng, kiểm định lại tại đơn vị PCCC có chức năng khi hết hạn hoặc sau mỗi lần sử dụng, kể cả khi mới dùng một phần.
• Đặt bình ở nơi khô ráo, thoáng mát, dễ thấy, dễ lấy, tránh ánh nắng trực tiếp và nhiệt độ cao.

Bài viết mang tính chất tham khảo chung. Để được tư vấn lựa chọn, lắp đặt và bảo dưỡng hệ thống PCCC phù hợp với từng công trình cụ thể, nên liên hệ đơn vị chuyên môn có chức năng thiết kế, thi công PCCC.